भारतात सध्या एक भीषण आणि वेदनादायक प्रवृत्ती वाढीस लागलेली आहे—ज्यामुळे दोन हृदयं एकत्र यावीत आणि आयुष्य निर्माण व्हावं, अशा विवाहसंस्थाच आता विश्वासघात, निर्दयता आणि थेट रक्तपाताच्या रंगमंचावर रूपांतरित होत आहे. इंदूरच्या व्यावसायिक राजा रघुवंशीच्या निर्घृण हत्येची घटना ही काही अपवादात्मक नाही; ही त्या वाढत्या घटनांची एक नोंद आहे, जिथे विवाहित पत्नीने प्रियकराच्या साथीने घटस्फोटाऐवजी हत्या निवडली.
हे प्रेम फसलेलं नाही, हे प्रेम विद्रूप झालेलं आहे. हे क्षणिक आवेगाने घडलेले गुन्हे नाहीत, तर काटेकोर नियोजनाने साकारलेले हत्येचे कट आहेत. राजा प्रकरणात, त्याची पत्नी सोनम आणि तिचा प्रियकर राज कुशवाहा यांनी लग्नाच्या काही दिवसांतच हत्या करण्याचा कट आखला. राज्यांच्या सीमा ओलांडल्या, वेषांतर केलं, खोट्या कथा रचल्या, आणि राजाला जणू एखादी फाईल डिलीट केल्यासारखं जगातून नाहीसं करण्याचा प्रयत्न केला. हे क्षणिक नव्हतं—ही संपूर्ण रणनिती होती. आणि म्हणूनच हे अधिक भयावह आहे.
परंतु राजा एकटा नाही.
बिजनौरमध्ये, शिवानीने पतीच्या नाश्त्यात झोपेच्या गोळ्या टाकल्या आणि तो झोपलेला असताना गळा दाबून ठार मारलं. नंतर शेजाऱ्यांना सांगितलं की त्याचा मृत्यू हृदयविकाराने झाला.
मेरठमध्ये, मुस्कान आणि तिच्या प्रियकराने पतीची हत्या करून त्याचा मृतदेह तुकडे तुकडे केला आणि सिमेंटच्या ड्रममध्ये भरला.
औरैयामध्ये, विवाहाच्या अवघ्या दोन आठवड्यांतच प्रगतीने प्रियकराच्या मदतीने सुपारी दिल्याचा आरोप आहे.
आणि ही यादी संपत नाही. पण प्रश्न निर्माण होतात.
घटस्फोटाऐवजी हत्या का?
भारतीय समाज अजूनही घटस्फोटाला नैतिक अपयश मानतो—विशेषतः स्त्रियांसाठी. अनेक घरांमध्ये विषारी संबंधातून बाहेर पडणं लज्जास्पद मानलं जातं, पण दुःख सहन करणं गौरवाचं. अशा सामाजिक दबावात काहीजण, जे आधीच प्रलोभनाने किंवा विघातक विचारांनी ग्रासलेले असतात, हत्येला मार्ग म्हणून स्वीकारतात.
ही एक धोकादायक सामान्यीकरणाची प्रक्रिया सुरू झाली आहे. कायद्याच्या मार्गाऐवजी आता लोक जंगलराज स्वीकारू लागलेत. विवाहाच्या पवित्रतेला केवळ व्यभिचारानेच नव्हे, तर ही नव्याने उदयाला येणारी ‘अडचणीचा संबंध संपवण्याची रक्तरंजित पद्धत’ सुरु झाल्याने गंभीर धक्का बसतो आहे.
हा विवाहापासून हिंसेपर्यंतचा प्रवास आपल्या समाजाच्या तुटलेल्या भावनिक व सामाजिक व्यवस्थेचं भीषण प्रतिबिंब आहे.
काय करायला हवं?
वैवाहिक शिक्षणाचं पुनर्निर्धारण: गणित आणि इतिहास शिकवलं जातं, पण नातेसंबंध कसे निभावायचे, हे नाही. तरुण दाम्पत्यांना भावनिक सीमारेषा, धोके आणि सन्मानाने वेगळं होण्याचं महत्त्व शिकवायला हवं.
घटस्फोटाचं कलंकिकरण थांबवा: जेव्हा समाज घटस्फोटाला कलंक मानतो, तेव्हा लोक मृत किंवा हिंसक नात्यांमध्ये अडकतात. सन्मानाने दूर जाणं हे कमजोरीचं नव्हे, तर शहाणपणाचं लक्षण आहे—ही भावना रुजवावी लागेल.
पोलीस यंत्रणेचा सशक्तीकरण: राजा प्रकरणात मेघालय पोलिसांनी अत्यंत प्रभावी कामगिरी केली. ही केस सिद्ध करते की योग्य संसाधनं आणि समन्वय दिल्यास स्थानिक पोलिससुद्धा गुंतागुंतीचे गुन्हे उकलू शकतात. पोलिस दलामध्ये सुधारणा, राज्यांतर्गत समन्वय आणि गुन्हे अन्वेषण विभागाची क्षमता वाढवणं आवश्यक आहे.
मीडिया व समाज सजगता: अशा हत्या अज्ञात गुन्हेगार करत नाहीत—त्या आपल्याच ओळखीच्या चेहऱ्यांकडून केल्या जातात. म्हणून शेजारी, नातेवाईक व समाजाला संबंधांतील हिंसेची, जबरदस्तीची किंवा छळाची लक्षणं समजावून सांगणं गरजेचं आहे.
मानसिक आरोग्य आणि समुपदेशन: विवाह समुपदेशन, आघात निवारण, राग नियंत्रण अशा सुविधा सामान्य व परवडणाऱ्या हव्यात. बऱ्याच गुन्ह्यांना टाळता आलं असतं, जर लोकांना सुरक्षित भावनिक व्यक्तीकरणाची जागा उपलब्ध झाली असती.
समाजासाठी एक आत्मपरीक्षण
आपण स्वतःला हे कठोर प्रश्न विचारले पाहिजेत—विवाह रणांगण केव्हा बनलं? प्रेम उपभोग्य वस्तू केव्हा झालं? आणि हिंसा संवादापेक्षा सोपी का वाटू लागली?
ही केवळ गुन्हेगारी प्रकरणं नाहीत, ही आपल्या तुटत चाललेल्या सामाजिक चौकटीची भयानक घंटा आहे. आता आपल्याला ही चौकट सहवेदना, प्रामाणिकपणा आणि धैर्याने पुन्हा घडवायला हवी.
विवाह म्हणजे विश्वासाचं बंधन असावं—टिक-टिक करणारा स्फोटक बॉम्ब नाही. आणि हे बंधन तुटलं, तर लोकांना सन्मानाने बाहेर पडता यावं, मृतदेहाच्या पिशव्या घेऊन नव्हे.
राजा रघुवंशीसारख्या हत्या केवळ मथळ्यांपुरत्या मर्यादित राहू नयेत. त्या आपण काय शिकतो, काय सुधारतो, यासाठी मैलाचा दगड ठराव्यात.
कारण जेव्हा विवाह घातक होतो, तेव्हा संपूर्ण समाज रक्तबंबाळ होतो.
