“एपस्टीन फाइल्स” म्हणजे एखादी एकच बंद कपाटात ठेवलेली गुप्त फाईल नाही. त्या म्हणजे अनेक वर्षांत उघड झालेल्या न्यायालयीन कागदपत्रांचा, विमानप्रवासाच्या नोंदींचा, संपर्क वहीचा, साक्षींच्या जबाबांचा आणि सीलबंद साक्षींचा गुंतागुंतीचा पसारा आहे. हे सर्व अमेरिकन अब्जाधीश जेफ्री एपस्टीनभोवती फिरते—ज्याने अल्पवयीन मुलींच्या लैंगिक शोषण आणि तस्करीचे आंतरराष्ट्रीय जाळे उभारले आणि पैसा, प्रभाव व सत्तेच्या जोरावर अनेक दशके कायद्यापासून वाचत राहिला. एपस्टीन सामान्य गुन्हेगार नव्हता. तो सत्ताधाऱ्यांचा दलाल होता—राजकारणी, राजघराणी, उद्योगपती, शैक्षणिक क्षेत्रातील दिग्गज, गुप्तचर संस्थांशी संबंधित लोक, सेलिब्रिटी—ज्यांच्याकडे सत्ता होती किंवा ज्यांना ब्लॅकमेल करता येऊ शकत होते. २०१९ मध्ये त्याची अटक आणि त्यानंतर न्यूयॉर्कच्या तुरुंगात झालेला त्याचा मृत्यू—अधिकृतपणे आत्महत्या, पण लोकांच्या मनात अजूनही संशयाने भरलेला—या संपूर्ण व्यवस्थेवर प्रकाश टाकून गेला, जी व्यवस्था अनेकांना अंधारातच ठेवायची होती.
खरा वाद तेव्हा सुरू झाला, जेव्हा एपस्टीन गेल्यानंतर एक प्रश्न उभा राहिला—त्याच्या मौनाचा फायदा कुणाला झाला? जे कागदपत्रे वेळोवेळी समोर येत आहेत, ती प्रामुख्याने त्याच्या पीडितांनी दाखल केलेल्या नागरी खटल्यांशी संबंधित आहेत, विशेषतः व्हर्जिनिया जिउफ्रेच्या प्रकरणाशी. या सुनावणीदरम्यान न्यायालयाने आधी झाकलेली काही नावे आणि दस्तऐवज उघड करण्याचे आदेश दिले. हे समजून घेणे महत्त्वाचे आहे की एखाद्याचे नाव नमूद झाले म्हणजे तो दोषी ठरत नाही. पण शपथेवर नाव आले याचा अर्थ त्या व्यक्तीचा संपर्क अशा माणसाशी आला होता, ज्याचे संपूर्ण साम्राज्य दबाव, सौदेबाजी आणि सत्ता यांवर उभे होते.
इथूनच खरी घसरण सुरू होते—षड्यंत्राचे राजकीय शस्त्रात रूपांतर.
जसे-जसे ही कागदपत्रे समोर येतात, सोशल मीडियावर अफवा वेगाने पसरतात. पुरावे तपासण्याऐवजी लोक तुकड्या-तुकड्यांतून निष्कर्ष काढतात. अचानक जगातील प्रत्येक नेता एपस्टीनशी “जोडलेला” दाखवला जातो—कुठे चुकीचे कॅप्शन असलेले फोटो, कुठे बनावट विमानप्रवास यादी, तर कुठे पूर्णपणे खोट्या कथा. भारताचे पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांचे नावही यात ओढले गेले—पण कोणत्याही ठोस पुराव्यामुळे नाही, तर अजेंडावादी प्रचारयंत्रणेच्या गोंधळामुळे. स्पष्ट सांगायचे तर, एपस्टीन प्रकरणातील कोणत्याही दस्तऐवजात, साक्षीत, आर्थिक व्यवहारात, फोटोमध्ये किंवा प्रवास नोंदींमध्ये मोदींचा काहीही संबंध आढळत नाही. शून्य. ही अफवा फक्त व्हॉट्सॲप फॉरवर्ड्स, अनामिक सोशल मीडिया थ्रेड्स आणि यूट्यूब व्हिडिओंवर जिवंत आहे.
मग मोदींचे नाव का घेतले जाते? कारण सत्ताधाऱ्यांवर चिखलफेक करणे हेच काही लोकांचे राजकारण आहे. एपस्टीन आता एक सार्वत्रिक बदनामीचे हत्यार बनला आहे. तर्क असा लावला जातो—एपस्टीनच्या संपर्कात अभिजन होते, मोदी जागतिक नेता आहेत, म्हणजे त्यांचाही संबंध असणार. ही चौकशी नाही; हा बौद्धिक गुन्हा आहे.
यामागे एक आंतरराष्ट्रीय राजकीय पैलूही आहे. एपस्टीन प्रामुख्याने पाश्चिमात्य अभिजन वर्तुळात वावरत होता—अमेरिकन राजकीय देणगीदार, युरोपीय राजघराणी, कॉर्पोरेट धनाढ्य, आयव्ही लीग विद्यापीठे. मोदींचा राजकीय प्रवास मात्र पूर्णपणे वेगळ्या मातीतील आहे—तळागाळातील राजकारण, संघटनात्मक शिस्त, भारतीय निवडणूक यंत्रणा आणि दशकानुदशके तपासली गेलेली सार्वजनिक जीवनशैली. त्यांच्या वैयक्तिक आयुष्याचा इतका तपशीलवार छडा लावला गेला आहे की जर अशा प्रकारचा काहीही संबंध असता, तर तो अमेरिकन कोर्टाच्या कागदपत्रांत लपून राहिला नसता; तो खूप आधीच भारताच्या राजकीय रणांगणात स्फोट झाला असता.
या वादाचा भारतीय सत्ताधारी सरकारवर काही परिणाम होईल का? संस्थात्मक पातळीवर नाही. राजकीय पातळीवरही नाही—जोपर्यंत भारतीय जनतेने स्वतःचा विचार सोशल मीडिया ट्रेंड्सकडे सुपूर्द केला नाही. भारतात सरकारे अफवांवर पडत नाहीत; ती महागाई, कल्याणकारी योजना, प्रशासन, राष्ट्रीय सुरक्षा आणि नेतृत्वावर निवडली जातात. परदेशी न्यायालयातील निराधार कथांवर नाही.
मात्र हे पूर्णपणे दुर्लक्ष करण्यासारखेही नाही. खरा धोका मोदींना नाही, तर अशा गंभीर गुन्ह्यांचे—जसे की बाल लैंगिक तस्करी—राजकीय खेळात रूपांतर होण्याचा आहे. एपस्टीनच्या पीडितांचे दु:ख बाजूला राहते आणि त्याचे नाव केवळ राजकीय शस्त्र बनते. हीच खरी लाजिरवाणी बाब आहे.
एक कटू सत्य मान्य करावे लागेल—एपस्टीन एका पक्षामुळे, एका देशामुळे किंवा एका विचारसरणीमुळे वाचला नव्हता. तो वाचला कारण जगभरात सत्ता ही सत्ताधाऱ्यांना संरक्षण देते. त्याचे प्रकरण हे कोणाचे नाव आले याबद्दल कमी आणि कोणाचे नाव कधीच येणार नाही याबद्दल अधिक आहे. आपल्याला दिसणाऱ्या फाइल्स अपूर्ण आहेत.
म्हणून स्पष्ट सांगायचे तर—जोपर्यंत ठोस पुरावे समोर येत नाहीत, तोपर्यंत हा वाद मोदींना किंवा भारत सरकारला हादरवणार नाही. आणि पुरावे कधीही फॉरवर्ड मेसेजमधून येत नाहीत. एपस्टीन प्रकरणाने आपल्याला एकच धडा दिला आहे—खरी सत्ता अफवांमुळे कोसळत नाही; ती कोसळते जेव्हा पुराव्याला धैर्याची साथ मिळते. तोपर्यंत हा सगळा गोंधळ म्हणजे फक्त गोंगाट—कितीही मोठा असला तरी.
