मीरा रोडच्या एका सोसायटीत ही घटना घडली आहे, 8 वर्षांचा मुलगा आणि 7 वर्षाची मुलगी शेजारी राहतात आणि त्यांचे आई-वडील दोघेही कामावर जात असल्याने ते शाळा सुटल्यानंतर घरी एकटेच राहतात. अर्थात, शेजारी त्यांच्यावर लक्ष ठेवत असत, पण आजची मुलं लहानपणापासूनच इतकी स्वतंत्र आहेत की त्यांना कोणाच्याही मदतीची गरज भासत नाही. दोघेही दिवसभर आपल्या मोबाईलवर काहीतरी बघत बसायचे. एके दिवशी जेव्हा त्यांची मोलकरीण अचानक घरात आली तेव्हा तिच्या लक्षात आले की दोघेही काही घाणेरडे चित्रपट पाहत आहेत आणि ते एकमेकांच्या अंगावर पडलेले आहेत. महिलेने आत प्रवेश करताच दोघेही घाबरले. दुसऱ्या दिवशी तिने त्या मुलांच्या पालकांना माहिती दिली, वडिलांनी मोबाईलकडे पाहिले असता मुले काय बघत आहेत हे पाहून त्यांना धक्काच बसला. ते रोज ओटीटीवर अश्लील मालिका पाहायचे. एका कॉमन फ्रेंडमुळे हि घटना माझ्या कानावर आली , मुलांना समुपदेशनासाठी पाठवले गेले आणि पालकांनी त्यांना ताकीद पण दिला, पण मला खात्री आहे की गोष्टी इथेच थांबणार नाहीत. ओटीटी प्लॅटफॉर्म ची काळी बाजू या पिढीला बिघडवत राहणार.
OTT प्लॅटफॉर्म एक्सप्लोर करताना मुलांना चुकून वयानुसार अयोग्य मालिका बघतात आणि मग त्यांच्यात कुतूहल निर्माण होते आणि ते कुतूहल त्यांना व्यसनाधीन बनवते. मुंबईत जवळपास मुलं घरी एकटीच राहतात आणि आई-वडील कामावर जातात, प्रत्येकाची स्वतःची आर्थिक समस्या असते एकतर ते मुलांना शेजारी किंवा मोलकरणीच्या जीवावर सोडतात किंवा शेजारची सगळी मुलं एकत्र राहतात. अशा वेळी कोण काय करेल याची शाश्वती नसते. विभक्त कुटुंबात मुलांना काय चांगलं आणि वाईट काय हे सांगायला कुणीच नसतं. त्यांचे मानसिक संतुलन लहानपणापासूनच बिघडते, आणि ते त्यांच्या वया पेक्षा जास्त मोठे होऊ लागतात.OTT सहज उपलब्ध असल्याने, पालक घरी नसताना नसताना ते कोणत्या प्रकारची सामग्री पाहत आहेत याची आम्हाला कदाचित माहिती नसते.
ओटीटी स्ट्रीमिंगचे व्यसन ही एक सामान्य भीती आहे, कारण लोक सहसा त्यांच्या आवडत्या शो मध्ये बरेच तास मग्न असतात. या व्यसनाधीन वर्तनामुळे उत्पादकता कमी होऊ शकते, सामाजिक क्रियाकलापांपासून अलिप्तता येते आणि काही प्रकरणांमध्ये लोक एकटी राहायला सुरवात करतात आणि इथूनच मानसिक आजार पण व्हायला लागतात . निर्विवादपणे, लोक OTT प्लॅटफॉर्मवर बराच काही बघू शकतात. या प्लॅटफॉर्मने त्यांच्या प्रेक्षकांसाठी अगणित सामग्री आणि निवडी उघड केल्या आहेत. गेल्या काही वर्षांपासून सामग्रीचा पुरवठा आणि मागणी प्रचंड आहे.
भारत हा विविध सांस्कृतिक आणि धार्मिक संवेदनशीलता असलेला मूल्ये आणि नैतिकतेचा देश आहे. जेव्हा OTT प्लॅटफॉर्मवरील मजकूर आक्षेपार्ह, अनादरपूर्ण किंवा पारंपारिक मूल्यांच्या विरुद्ध असेल तेव्हा चिंता निर्माण होते, ज्यामुळे संभाव्य सामाजिक आणि सांस्कृतिक दबाव निर्माण होतो. OTT प्लॅटफॉर्मवरील दुर्दैवी किंवा अश्लील सामग्रीचा मुलांवर आणि तरुण प्रेक्षकांवर परिणाम होऊ शकतो. अल्पवयीन दर्शकांचे वय-अयोग्य सामग्री आणि त्यांच्या वागणुकीवर, वृत्तीवर आणि नैतिक मूल्यांवर होणाऱ्या संभाव्य प्रभावाविषयी चिंता वाटते.
या चिंतेला प्रतिसाद म्हणून, भारत सरकारने OTT प्लॅटफॉर्मवरील सामग्रीचे नियमन करण्यासाठी नवीन मार्गदर्शक तत्त्वे आणि नियम लागू केले आहेत. माहिती तंत्रज्ञान (मध्यस्थ मार्गदर्शक तत्त्वे आणि डिजिटल मीडिया आचारसंहिता) नियम, 2021 चे उद्दिष्ट जबाबदार सामग्री नियंत्रण सुनिश्चित करणे, तक्रार निवारण यंत्रणा स्थापित करणे आणि स्पष्ट, आक्षेपार्ह किंवा अश्लील सामग्रीशी संबंधित समस्यांचे निराकरण करणे आहे. हे लक्षात घेणे महत्त्वाचे आहे की अश्लील किंवा असभ्य सामग्री कशाची आहे याची समज लोक आणि समाजांमध्ये भिन्न असू शकते आणि अभिव्यक्ती स्वातंत्र्याच्या नावाखाली सामाजिक भावनांशी न खेळणे हे आव्हान आहे. भारताच्या विकसनशील डिजिटल मीडिया लँडस्केपमध्ये विनियम आणि मार्गदर्शक तत्त्वांची अंमलबजावणी आणि परिणाम हा वादाचा आणि चर्चेचा विषय राहील. नियम बनवले जातात पण तरीही स्वातंत्र्याच्या नावाखाली सर्रास उल्लंघन केले जातात। आपण खरोखर विचार केल्यास आपल्या घरातील मुलांना अशा प्रकारचे कार्यक्रम बघायची सवय पडली आहे आणि काही गोष्टी आपल्या हाताबाहेर गेल्यात ह्याच वाईट वाटले पाहिजे.
समस्या अशी आहे की केवळ प्रेक्षकांना आकर्षित करण्यासाठी आणि त्यांना व्यसनाधीन करण्या साठी OTT हे कुठल्याही स्तराला जाऊ शकत। असभ्य आणि अश्लील सामग्री समाजाच्या संस्कारबध्ध संरचने साठी धोकादायक आहे. एका अहवालात असे म्हटले आहे की बलात्कार आणि गुन्हे केलेल्या अनेक गुन्हेगारांनी गुन्हा करण्याच्या आधी OTT वर पाहिलेल्या मालिका बघूनच प्रेरणा घेतली होती।। दुसरी मोठी समस्या ही आहे की त्यात वयाच्या निर्धारणासाठी योग्य नियम नाहीत ज्यामुळे लहान मुले अशा गोष्टी आवर्जून पाहतात आणि आपल्या सर्वांना माहित आहे की ही मुले या राष्ट्राचे भविष्य आहेत आणि ते आपल्यासाठी खरोखर हानिकारक ठरू शकतात. अनियंत्रित किंवा राष्ट्राची एकोपा नष्ट करणारी (हिंसा भडकावून) किंवा भारतीय सार्वभौमत्वाला धक्का पोहोचवणारी किंवा तेथील लोकांच्या सद्भावनेत बसत नसलेली गोष्ट, ह्यावर सरकारने त्यावर बंदी घालावी.
25 फेब्रुवारी रोजी “सेव्ह भारत सेव्ह कल्चर फाऊंडेशन” आणि “हिंदु जनजागृती समितीने” भारत मातेला सांस्कृतिक आपत्तीपासून वाचवण्यासाठी एका कार्यक्रमाचे आयोजन केले आहे. ते “Misdeeds of OTT & Filmy Dunia – वाढत्या बलात्काराचे प्रमुख कारण ” यावर चर्चा करणार आहेत. आपण एक जिम्मेदार नागरिक आहेत ह्या नात्यांनी अश्या मोहिमांना साथ देऊन , समाजाचं संरक्षण आपण करायलाच पाहिजे।
